Het woord fotografie is afgeleid van het Grieks en betekent letterlijk schrijven met licht (φῶς (phōs): licht, en γράφειν (graphein): schrijven) (wikipedia)Licht is dus het toverwoord.
Het is dus belangrijk om te weten hoe de camera met dat licht omgaat en hoe de fotograaf dit kan beïnvloeden. Om dit in de communicatie over de belichting te vereenvoudigen en om de drie ‘grootheden’, Diafragma (aangeduid met b.v. f/2.8), ISO en sluitertijd, met elkaar te kunnen vergelijken, als het om belichting gaat, is de term “STOP” bedacht.
De term ‘STOPS’, denk aan een stapje vooruit of achteruit, is van toepassing op de drie belangrijkste waarden nl. Diafragma (A)(Av)1, ISO en Sluitertijd (S)(Tv)2.
Deze drie ‘grootheden’ regelen samen de belichting van een foto.Diafragma, ISO en sluitertijd vormen samen de belichtingsdriehoek waar ik later verder op in zal gaan. Elk van deze ‘grootheden’ heeft zijn eigen getallen die hieronder verder besproken worden.
De letterlijke interpretatie van een ‘STOP’ is: “Een stop is een halvering of verdubbeling van het licht dat, via de lens, uw film of sensor bereikt.” Dit betekend een halvering of verdubbeling van de diafragma´s, ISO-instellingen en sluitertijden.
Wanneer de belichting met +/- 1 stop wordt aangepast, dan wordt via één of meerdere “grootheden” de belichting verdubbelt (+) of gehalveerd (-).
Diafragma en f-getallen
Het diafragma bevindt zich tussen de lens en de sluiter van de camera en vormt zo het “intreepupil” van de camera/lens combinatie. Het diafragma opent of sluit zich niet in één vloeiende, traploze beweging, maar in vastgestelde stapjes, de hierboven behandelde STOPS.
Hier een reeks diafragma’s met stops : f/1 – f/1,4 – f/2 – f/2,8 – f/4 – f/5,6 – f/8 – f/11 – f/16 – f/22 – f/32 – f/44 – f/64……Waar zit nu de verdubbeling of halvering?
Hierboven is gezegd dat: “elke stop een halvering of verdubbeling van de lichtsterkte” zou zijn.
Dit moet dan dus ook gelden voor het diafragma al blijkt dat niet direct uit de getallen.
Door de manier waarop f-getallen zijn berekent staat een ‘Stop’ gelijk aan het verdubbelen of halveren van de oppervlakte van het diafragma, het “intreepupil” in de lens, maar niet gelijkt met de waarde van het f-getal. Het zal je wel zijn opgevallen dat een diafragma waarde wordt geschreven als een breuk namelijk f/xx.
Die f staat voor de brandpuntsafstand en is, bij een prime lens, een vaste waarde.
B.v. als het een 50mm lens betreft en we kijken naar de reeks diafragma’s hierboven dan kunnen we dit ook schrijven als 50/2, 50/2,8, 50/4 enz.
De uitkomsten van deze breuken zegt nog niets over de oppervlakte, maar geeft de diameter (D) van de opening waardoor het licht naar binnen valt.
N is het f-getal, f is de brandpuntsafstand en D is de diameter van de intreepupil en de standaard formule
geeft dan de oppervlakte. (¼π ~ 0,785)
voorbeeld:
N=f/2, f=50 en D=2 hieruit volgt dat de oppervlakte gelijk is aan 50 / 0,785 x 22 ~ 16mm2 en
N=f/2,8, f=50 en D=2.8 hieruit volgt dat de oppervlakte gelijk is aan 50 / 0,785 x 2,82 ~ 8mm2 en
N=f/4, f=50 en D=4 hieruit volgt dat de oppervlakte gelijk is aan 50 / 0,785 x 42 ~ 4mm2
Die opening is het diafragma of Aperture waarbij elke hele stop een halvering of verdubbeling van de hoeveelheid licht betekend. Je kan dus zeggen, hoe groter het f-getal hoe kleiner het diafragma of omgekeerd hoe kleiner het f-getal hoe groter het diafragma.
Belichtingstijd of sluitertijd
De belichtingstijd of sluitertijd is de tijdsduur waarmee een film of lichtgevoelige sensor wordt blootgesteld aan, een bepaalde hoeveelheid, licht. De naam sluitertijd verwijst naar de sluiter die het lichtgevoelige materiaal afschermt van licht en die tijdens de opname kortstondig wordt opengezet.
Sluitertijd is één van de drie grootheden, samen met diafragma en ISO, die de hoeveelheid licht dat op een film of lichtgevoelige sensor valt bepalen. De belichtingstijd of sluitertijd is de tijd die de camera nodig heeft om de foto te maken. De sluitertijd heeft een grote invloed op het uiteindelijke fotografische resultaat. De belichtingstijd wordt aangegeven in seconden of delen daarvan.
Als het diafragma-getal een stop omhoog gaat (b.v. van f/8 naar f/11) dan neemt de diafragma opening af en wel met de helft. Om dit verlies aan lichtinval te compenseren kan de fotograaf de belichtingstijd met een stop te verhogen b.v van 1/600 naar 1/300. Dit betekend een twee maal zo lange belichtingstijd, waardoor de halvering van het diafragma wordt gecompenseerd.
ISO – Lichtgevoeligheid
De ISO-waarde is één van de drie “grootheden” met betrekking tot de belichting. De ISO-waarde bepaald zodoende voor 1/3 deel de belichting van de foto. De andere ‘grootheden’ zijn diafragma en sluitertijd, die we hiervoor al hebben besproken.ISO-waarde is de waarde die gegeven is aan de lichtgevoeligheid van de sensor in de camera. Hoe gevoeliger de camera sensor, hoe ‘meer’ licht de camera kan registreren.
De term ISO staat voor International Organization for Standardization en is een Europese NGO met het hoofdkantoor in Genève Zwitserland.
De waarde voor de lichtgevoeligheid van de sensor in een digitale camera kan worden verhoogt of verlaagd volgens de standaard van ISO. Het verhogen van de lichtgevoeligheid gaat in stops van; 50, 100, 200, 400, 800, 1600, enz.
Bekijken we nu het eerder gebruikte voorbeeld uit de belichtingstijd, dan kan de fotograaf bij een verhoging van het diafragmagetal met één stop (halvering van het licht) er voor kiezen om de belichtingstijd ongemoeid te laten en de ISO waarde met één stop te verhogen van 200 naar 400, waardoor de lichtgevoeligheid van de sensor, met één stop, toeneemt en daardoor de belichting wordt gecompenseerd.
De combinatie van de drie “grootheden” heeft dus een zeer grote reeks van mogelijkheden die elk zijn eigen voor- en nadelen kent.
Mijn advies is dan ook; maak veel foto’s met verschillende instellingen en durf kritische te zijn in de beoordeling van de resultaten. Dus verlaat de AUTO-stand en ga eens voor de M-modus, de volledige handbediening, eventueel met een vaste ISO-instelling of AUTO-ISO en “speel” met de overige “grootheden” diafragma en sluitertijd. Vergeet niet dat naast de technische facetten van de fotografie, de creatieve kant net zo belangrijk is of misschien wel belangrijker, maar het allerbelangrijkst is het plezier in vastleggen van dat ene moment voor de eeuwigheid. En dan de nabewerking……om wat mooi is, nog mooier te maken.
Afbeelding: de MONITOR van een Olympus systeemcamera E-M1 met daarop de drie besproken “grootheden” van de belichting.
Diafragma wordt in het Engels Aperture genoemd daarom de A.
1 Voor een Canon is dat Aperture Value Av
De S staat voor shutter speed of sluitertijd.
2 Voor een Canon is dat Time value Tv
